মোৱামৰীয়া গণ বিদ্ৰোহ
এই নথিখনত আহোম ৰাজত্বৰ সময়ত সংঘটিত মোৱামৰীয়া গণ বিদ্ৰোহৰ ইতিহাস, কাৰণ, ঘটনাৱলী, ফলাফল আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তিসকলৰ বিষয়ে চমু আৰু দীঘল উত্তৰসমূহ সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে।
অতি চমু/ চমু উত্তৰ প্ৰশ্নঃ
১) মায়ামৰা কি ?
উত্তৰঃ মায়ামৰা হৈছে অসমৰ এখন প্ৰসিদ্ধ বৈষ্ণৱ সত্ৰ, যি শংকৰদেৱ-মাধৱদেৱৰ নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ এটা গুৰুত্বপূর্ণ কেন্দ্র আছিল।
২) সত্ৰ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ সত্ৰ হৈছে শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে স্থাপন কৰা এক ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক প্রতিষ্ঠান, য'ত নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ, সাধনা আৰু সামাজিক শিক্ষা দিয়া হৈছিল।
৩) সংহতি কি?
উত্তৰঃ শংকৰদেৱৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ শিষ্য-প্ৰশিষ্যসকলৰ মাজত মতভেদৰ ফলস্বৰূপে সত্ৰসমূহক চাৰিটা ভাগত ভাগ কৰা হৈছিল, যিক সংহতি বুলি কোৱা হয়।
৪) মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ কোনজন আহোম ৰজাৰ দিনত আৰম্ভ হৈছিল?
উত্তৰঃ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আহোম স্বৰ্গদেউ লক্ষ্মী সিংহৰ শাসনকালত আৰম্ভ হৈছিল।
৫) মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ কোনজন ৰজাৰ দিনত শেষ হৈছিল?
উত্তৰঃ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ স্বৰ্গদেউ কমলেশ্বৰ সিংহৰ শাসনকালত শেষ হৈছিল।
৬) কোনজন আহোম ৰজাই প্ৰথম স্বৰ্গদেউ/স্বৰ্গনাৰায়ণ উপাধি গ্ৰহণ কৰা বুলি অনুমান কৰা হয়?
উত্তৰঃ আহোম ৰজা চুহুংমুঙে প্ৰথম স্বৰ্গদেউ বা স্বৰ্গনাৰায়ণ উপাধি গ্ৰহণ কৰা বুলি অনুমান কৰা হয়।
৭) চুৰুমফা ভগাৰজাৰ দিনত কোনজন মোৱামৰীয়া সত্ৰাধিকাৰক হত্যা কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ চুৰুমফা ভগাৰজাৰ দিনত মোৱামৰীয়া সত্ৰাধিকাৰ গুৰু নিত্যানন্দদেৱক হত্যা কৰা হৈছিল।
৮) ৰুদ্ৰসিংহৰ ৰাজসভাত কোনজন মোৱামৰীয়া সত্ৰাধিকাৰক অপমান কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ৰুদ্ৰসিংহৰ ৰাজসভাত চতুৰ্ভূজদেৱ মহন্তক অপমান কৰা হৈছিল।
৯) আহোমসকলৰ প্ৰধান উপাস্য দেৱতাজনৰ নাম লিখা?
উত্তৰঃ আহোমসকলৰ প্ৰধান উপাস্য দেৱতা আছিল ছোমদেউ।
১০) জয়ধ্বজ সিংহই কোনজন সত্ৰাধিকাৰৰ ওচৰত শৰণ লৈছিল?
উত্তৰঃ জয়ধ্বজ সিংহে আউনীআটী সত্ৰৰ নিৰঞ্জনদেৱ মহন্তৰ ওচৰত শৰণ লৈছিল।
১১) ৰুদ্ৰ সিংহই কাৰ ওচৰত শৰণ লৈছিল?
উত্তৰঃ ৰুদ্ৰ সিংহে আউনীআটী সত্ৰৰ কেশৱদেৱ মহন্তৰ ওচৰত শৰণ লৈছিল।
১২) কৃষ্ণৰাম ভট্টাচাৰ্য কোন আছিল?
উত্তৰঃ কৃষ্ণৰাম ভট্টাচাৰ্য এজন শাক্ত ব্ৰাহ্মণ পণ্ডিত আছিল, যাৰ ওচৰত স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহে ধৰ্ম শিক্ষা আৰু আশীৰ্বাদ লাভ কৰিছিল।
১৩) কোনজন আহোম ৰজাৰ দিনত শাক্ত ধৰ্মই অধিক গা কৰি উঠিছিল?
উত্তৰঃ স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহৰ শাসনকালত শাক্ত ধৰ্মই অসমৰ সমাজত অধিক গা কৰি উঠিছিল।
১৪) গাগিনি কোন?
উত্তৰঃ গাগিনি আছিল মোৱামৰীয়া সত্ৰাধিকাৰ অষ্টভুজ মহন্তৰ পুত্ৰ।
১৫) মোৱামৰীয়াসকলে পোনপ্ৰথমে কাক ৰজা পাতিছিল?
উত্তৰঃ মোৱামৰীয়াসকলে প্ৰথমে নাহৰখোৱাৰ পুত্ৰ ৰমাকান্ত বা ৰমানন্দক ৰজা পাতিছিল।
১৬) কেপ্তেইন ওৱেলছ কেতিয়াৰ পৰা কেতিয়ালৈ অসমত আছিল?
উত্তৰঃ কেপ্তেইন ওৱেলছ ১৭৯২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ১৭৯৪ চনৰ মে' মাহলৈকে অসমত আছিল।
১৭) অসমৰ ক'ত লোণ উৎপাদন হৈছিল?
উত্তৰঃ অসমৰ শদিয়া আৰু নগা পাহাৰ অঞ্চলত লোণ উৎপাদন কৰা হৈছিল।
১৮) অসমৰ সৰ্বসাধাৰণ মানুহে লোণ কিয় ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰিছিল?
উত্তৰঃ লোণ অত্যন্ত দামী বস্তু আছিল, সেইবাবে দৰিদ্ৰ আৰু সৰ্বসাধাৰণ মানুহে ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰিছিল।
চমু / দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্নঃ
১) মোৱামৰীয়াসকল কোন? এই বিদ্ৰোহক গণ অভ্যুত্থান বুলি ক'ব পৰা যায় নে?
উত্তৰঃ মোৱামৰীয়াসকল মৰাণ সম্প্ৰদায়ৰ লোক, যিসকলে মায়ামৰা সত্ৰৰ শিষ্য আছিল। "মায়ামৰা" শব্দৰ পৰা "মোৱামৰীয়া" শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। এই বিদ্ৰোহ গণ অভ্যুত্থান আছিল, কাৰণ ইয়াত সাধাৰণ কৃষক, কৰ্মকাৰ, বৃত্তিধাৰী আদিৰ ব্যাপক অংশগ্ৰহণ আছিল। সমাজৰ তলস্তৰৰ লোকসকলৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণৰ ফলত এই আন্দোলনক গণজাগৰণমূলক বিদ্ৰোহ বুলি কোৱা যায়।
২) মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক কাৰণ বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰঃ মোৱামৰীয়া শিষ্যসকলে নিজৰ গুৰুৰ প্ৰতি গভীৰ ভক্তি ৰাখিছিল। প্ৰতাপ সিংহে তেওঁলোকৰ গুৰুভক্তি পৰীক্ষাৰ বাবে দুজন শিষ্যক মৃত্যুৰ সন্মুখীন কৰে, যিয়ে শিৰ নোহোৱাকৈ প্ৰাণ বিসৰ্জন দিয়ে। এই ঘটনাই মোৱামৰীয়াসকলৰ আত্মসম্মান বৃদ্ধি কৰে। পাছত নিত্যানন্দদেৱ, বৈকুণ্ঠদেৱ, চতুৰ্ভূজদেৱ আদিৰ ওপৰত ৰাজ আজ্ঞায়ে কৰা অত্যাচাৰে বিদ্ৰোহৰ বীজ বপন কৰে। এই দমনমূলক নীতিসকলে ৰাজনৈতিক অসন্তোষ বৃদ্ধি কৰি বিদ্ৰোহৰ জন্ম দিয়ে।
৩) আহোমৰ ধৰ্মীয় নীতিৰ পৰিৱৰ্তন মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাৰক হিচাপে তুমি ভাবানে? আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ আৰম্ভণিতে আহোমসকলে ছোমদেউক উপাস্য মেনে নিজৰ ধৰ্ম পালন কৰিছিল, কিন্তু পিছত হিন্দু ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰি সত্ৰবিরোধী নীতি গ্ৰহণ কৰে। গদাধৰ সিংহে সত্ৰৰ ওপৰত দমননীতি অবলম্বন কৰি বহু সত্ৰাধিকাৰক হত্যা কৰে। ৰুদ্ৰসিংহে সত্ৰ পুনঃস্থাপন কৰিলে যদিও শূদ্ৰ সত্ৰৰ ওপৰত বৈষম্য চলি থাকিল। শিৱসিংহৰ দিনত বৰৰজা ফুলেশ্বৰীয়ে শাক্ত ধৰ্মৰ প্ৰসাৰ কৰি বৈষ্ণৱ সত্ৰৰ ওপৰত নিৰ্যাতন বৃদ্ধি কৰে। এই ধৰ্মীয় বৈষম্যই বিদ্ৰোহৰ মূল কাৰণ হৈছিল।
৪) পাইকপ্ৰথা মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ বাবে কিমানদূৰ জগৰীয়া আছিল? তোমাৰ মত দাঙি ধৰা।
উত্তৰঃ পাইক প্ৰথা আহোম ৰাজত্বৰ মূল ভিত্তি আছিল। প্ৰথমে ৪ জনেৰে গোট গঠন কৰা হলেও ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত ই ৩ জনলৈ হ্ৰাস পায়, যাৰ ফলত খাটনিৰ বোজা বৃদ্ধি হয়। চমুৱা পাইকসকলে ধনদণ্ডৰ বিনিময়ত খাটনিৰ পৰা মুক্তি পায়, কিন্তু গৰিব কাড়ী পাইকৰ ওপৰত শোষণ বৃদ্ধি পায়। এই সামাজিক বৈষম্য, অধিক কৰ আৰু বোজাই পাইকসকলৰ অসন্তোষ সৃষ্টিকৰে। এই শোষণই মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ পথ সুগম কৰে।
৫) মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলাফল আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ বিদ্ৰোহৰ ফলত আহোম ৰাজতন্ত্ৰ দুৰ্বল হয়, ৰাজ্যত গৃহযুদ্ধ চলি প্ৰজাৰ কষ্ট বৃদ্ধি পায়। ইংৰাজসকলে আহোমসকলক সহায়ৰ হাত আগবঢ়ায়, যাৰ ফলত অসমত বৃটিছ প্ৰৱেশ ঘটে। আৰ্থিকভাৱে খেতি, শিল্প, বাণিজ্য ধ্বংস হয়, জনসংখ্যা হ্ৰাস পায়, দুৰ্ভিক্ষ দেখা দিয়ে। সমাজত ব্ৰাহ্মণ্যবাদ আৰু বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ বিভেদ বৃদ্ধি পায়। শেষত সৰ্বানন্দৰ নেতৃত্বত মটক ৰাজ্য গঠন হয়। বিদ্ৰোহ অসমত বৃটিছ হস্তক্ষেপৰ পথ মুকলি কৰে।
৬) মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহক তুমি সফল নে বিফল বুলি ভাবা? যুক্তি দিয়া।
উত্তৰঃ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ সম্পূৰ্ণৰূপে বিফল আছিল। ই আহোম ৰাজতন্ত্ৰ ধ্বংস কৰিলে যদিও নতুন কোনো শাসনব্যৱস্থা গঢ়িব নোৱৰিলে। বিদ্ৰোহে অসমক ধ্বংসৰ কাষলৈ ঠেলি দিয়ে, অৰ্থনৈতিক অৱস্থা নষ্ট হয়, বহু লোক নিহত হয়। সমাজত হিন্দু-বৈষ্ণৱ বিভেদ বৃদ্ধি পায়। ইংৰাজসকলে এই বিদ্ৰোহৰ সুযোগ লৈ অসমত প্ৰৱেশ কৰে। এইদৰে মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহে আহোম ৰাজ্যৰ পতনৰ পথ প্ৰস্তুত কৰিলে।
৭) কেপ্তেইন ওৱেলছে কি পৰিস্থিতিত অসমলৈ আহিছিল? কিয় তেওঁ আধৰুৱা অৱস্থাতে অভিযান সামৰি ঘূৰি গ'ল?
উত্তৰঃ আহোম ৰাজতন্ত্ৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ প্ৰভাৱত দুৰ্বল হৈ গৌৰীনাথ সিংহে ইংৰাজৰ ওচৰত সামৰিক সাহায্য বিচাৰিছিল। ইংৰাজসকলে কেপ্তেইন ওৱেলছক ১৭৯২ চনত বিদ্ৰোহ দমন আৰু বাণিজ্য তথ্য সংগ্ৰহৰ বাবে পঠিয়াইছিল। কিন্তু নতুন গৱৰ্ণৰ জন ছোৰে পৰৰাজ্যত হস্তক্ষেপ বিৰোধী নীতি গ্ৰহণ কৰি ওৱেলছক প্ৰত্যাৱৰ্তনৰ নিৰ্দেশ দিছিল। গৌৰীনাথ সিংহৰ অনুৰোধ সত্ত্বেও তেওঁ অভিযান সামৰি ১৭৯৪ চনত ঘূৰি যায়।
৮) মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ দমনত ওৱেলছৰ ভূমিকা বৰ্ণনা কৰা। তেওঁ কিমানদূৰ সফল আছিল বুলি ভাবা?
উত্তৰঃ কেপ্তেইন ওৱেলছে গৌৰীনাথ সিংহৰ সহায়ত গুৱাহাটী পুনৰাধিকাৰ কৰে আৰু বিদ্ৰোহী দমন অভিযান আৰম্ভ কৰে। বৃটিছ ফৌজ আৰু আহোম সেনাৰ যৌথ আক্ৰমণত ৰংপুৰ পুনৰ উদ্ধাৰ হয়। ভৰত সINGহ পলাই যায়। কিন্তু জন ছোৰে হস্তক্ষেপ বিৰোধী নীতি গ্ৰহণ কৰি ওৱেলছক ঘূৰাই আনে। তাৰ পিছতেই বিদ্ৰোহ পুনৰ আৰম্ভ হয়। সেইবাবে ওৱেলছে সাময়িক সফলতা পেলাইও স্থায়ী শান্তি স্থাপন কৰিব নোৱাৰিলে।
৯) কেপ্তেইন ৱেলচৰ অসম সম্পৰ্কীয় বিৱৰণ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ কেপ্তেইন ওৱেলছে অসমৰ ৰাজনীতি, অৰ্থনীতি আৰু সমাজ সম্পৰ্কে মূল্যবান প্ৰতিবেদন প্ৰেৰণ কৰিছিল। তাত আহোম ৰাজা নিৰ্বাচন, মন্ত্ৰীসকলৰ ক্ষমতা, পাইক প্ৰথা, আৰু ৰাজনৈতিক দ্বন্দ্বৰ বৰ্ণনা আছে। তেওঁ অসমৰ বাণিজ্যৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে আৰু বছৰি প্ৰায় ৯০,০০০ টকাৰ শুল্ক আদায়ৰ কথা উল্লেখ কৰে। ওৱেলছে গুৱাহাটী আৰু ৰংপুৰ নগৰৰ সৌন্দর্য, ধান উৎপাদন, সোণ, লোণ আদি সম্পদৰ কথাও লিখে। এই টোকাই উঠৰ অসম বুৰঞ্জীৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎস।
চমুটোকা লিখাঃ
১) কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা
উত্তৰঃ কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা দিহিং সত্ৰৰ শিষ্য আছিল। মায়ামৰা সত্ৰৰ মহন্তই তেওঁৰ অপমান কৰিছিল। লক্ষ্মীসিংহৰ সৈতে ভ্ৰমণৰ সময়ত মহন্তই ৰজাক সন্মান দেখুৱাইছিল কিন্তু কীৰ্তিচন্দ্ৰক উপেক্ষা কৰিছিল। ফলস্বৰূপে কীৰ্তিচন্দ্ৰে মহন্তক গালি-শপনি কৰে। পিছত তেওঁ নাহৰখোৱা আৰু ৰাঘৱ নেওগক গালি দি একজনক কাণ কাটি অন্যজনক কোবায়, যাৰ ফলত মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ জোকাৰণি আৰম্ভ হয়।
২) মায়ামৰা সত্ৰ
উত্তৰঃ মায়ামৰা সত্ৰ কাল সংহতিৰ অন্তৰ্ভুক্ত বৈষ্ণৱ সত্ৰ। ই শূদ্ৰ সত্ৰাধিকাৰসকলে পৰিচালিত কৰিছিল, যাৰ বাবে মৰাণ, কছাৰী, চুতীয়া আদি জনজাতীয়সকলে ইয়াত বিশেষ স্থান পায়। এই সত্ৰই সমাজৰ তলস্তৰৰ মানুহৰ মাজত ধৰ্মীয় সমতা আৰু গৌৰৱৰ বোধ সৃষ্টি কৰিছিল। এই ধৰ্মীয় সমতা আৰু শক্তি বৃদ্ধিয়ে মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ভিত্তি স্থাপন কৰিছিল।
৩) পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞি
উত্তৰঃ পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞি, ঘনশ্যাম বুঢ়াগোহাঁঞিৰ পুত্ৰ, আহোম ৰাজতন্ত্ৰৰ এক বুদ্ধিমান আৰু সাহসী সেনানায়ক আছিল। মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ দমনত তেওঁ মুখ্য ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছিল। যোৰহাটত ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰি বিদ্ৰোহ দমন কৰে। তেওঁ প্ৰজাৰ মনোবল বঢ়ায় আৰু মোৱামৰীয়াসকলক পৰাস্ত কৰে। তেওঁৰ নেতৃত্বত বিদ্ৰোহৰ পৰিসমাপ্তি ঘটে।
৪) কাড়ী পাইক আৰু চমুৱা পাইক
উত্তৰঃ আহোম ৰাজত্বত পাইকসকল দুটা ভাগত ভাগ আছিল---কাড়ী পাইক আৰু চমুৱা পাইক। কাড়ী পাইকসকলে মূলত শ্ৰমকাৰ্য কৰিছিল, চমুৱা পাইকসকলে ধনদণ্ডৰ বিনিময়ত খাটনিৰ পৰা মুক্তি পায়। সময়ৰ সৈতে চমুৱা পাইকৰ সংখ্যা বাঢ়ি কাড়ী পাইকৰ ওপৰত কামৰ বোজা বৃদ্ধি পায়, যাৰ ফলত সামাজিক বৈষম্য সৃষ্টি হৈ বিদ্ৰোহৰ পথ প্ৰস্তুত হয়।
৫) ওৱেলছ আৰু গৌৰীনাথ সINGহৰ মাজৰ বাণিজ্য চুক্তি
উত্তৰঃ ১৭৯৩ চনৰ ৮ ফেব্ৰুৱাৰীত গৌৰীনাথ সিংহ আৰু কেপ্তেইন ওৱেলছৰ মাজত বাণিজ্য চুক্তি হয়। ইয়াত আমদানি-ৰপ্তানিত ১০% কৰ, ধান-চাউলত কৰৰ অব্যাহতি, গুৱাহাটী আৰু কান্দাহাৰত শুল্ক চকী স্থাপন, আৰু ইংৰাজৰ অনুমতি নোহোৱাকৈ অন্য ইউৰোপীয় বেপাৰীৰ বেহা নিষিদ্ধ কৰা হয়।
৬) বৰৰজা ফুলেশ্বৰী
উত্তৰঃ স্বৰ্গদেউ শিৱসINGহৰ পত্নী ফুলেশ্বৰী বা বৰৰজাই ৰাজনীতিত প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছিল। তেওঁৰ শাসনকালত শাক্ত ধৰ্মৰ প্ৰসাৰ ঘটে। তেওঁ ৰাজ আদেশত বৈষ্ণৱ সত্ৰৰ মহন্তসকলক নিৰ্যাতন কৰে আৰু কিছুমানক জোৰপূৰ্বক বলিপূজাত অংশগ্ৰহণ কৰাবলৈ বাধ্য কৰে। এই কাৰ্যই সমাজত উত্তেজনা সৃষ্টি কৰে।
৭) পৰ্বতীয়া গোঁসাই
উত্তৰঃ স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহে নদীয়াৰ পৰা কৃষ্ণৰাম ভট্টাচাৰ্য নামৰ এজন শাক্ত পণ্ডিতক অসমলৈ মাতি আনিছিল। পুত্ৰ শিৱসিংহে তেওঁৰ শিষ্যত্ব গ্ৰহণ কৰি নীলাচল পাহাৰত স্থাপন কৰে। এই পৰিয়ালই পৰৱৰ্তীতে 'পৰ্বতীয়া গোঁসাই' নামেৰে জনাজাত হয় আৰু শাক্ত ধৰ্মৰ প্ৰসাৰত ভূমিকা লৈছিল।
৮) সৰ্বানন্দ
উত্তৰঃ সৰ্বানন্দ এজন মোৱামৰীয়া নেতা আছিল। পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞিয়ে তেওঁৰ লগত চুক্তি কৰি বেংমৰা কেন্দ্ৰ কৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰ-দিহINGৰ মাজত মটক ৰাজ্য গঠন কৰে। সৰ্বানন্দক বৰসেনাপতি নিযুক্তি দিয়া হয়। তেওঁ আহোম ৰজাক হাতীৰ দাঁত আৰু মুগাৰ কাপোৰ বৰ্ষিক কৰ হিচাপে দিবলৈ সন্মত হৈছিল।
৯) ভৰত সINGহ
উত্তৰঃ ভৰত সINGহ এজন প্ৰবল মোৱামৰীয়া নেতা আছিল। গৌৰীনাথ সINGহ ৰাজধানী ত্যাগ কৰাত তেওঁক ৰজা পাতি লৈছিল। বৃটিছ আৰু আহোম ফৌজৰ আক্রমণত পৰাস্ত হৈ পলাই যায়, পিছত চিংফৌ আৰু খামতিসকলৰ সহায়ত বিদ্ৰোহ পুনৰ আৰম্ভ কৰে। ১৮০১ চনত যুদ্ধত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।
১০) ৰংপুৰ নগৰ
উত্তৰঃ ৰংপুৰ আছিল আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী। ইয়াৰ পৰিসীমা প্ৰায় ২০ মাইল। ইটাৰ বেৰ দিয়া সুৰক্ষিত নগৰখনত সমৃদ্ধ খেতি, মাটিৰ সম্পদ আৰু রাজ-ডা-ডাঙৰীয়াৰ সম্পত্তি আছিল। বাণিজ্যত ধান বিক্ৰী নিষিদ্ধ আছিল; সোণ আৰু লোণ বিনিময়ৰ মাধ্যম আছিল। ৰংপুৰ নগৰ ৰাজনীতি, বাণিজ্য আৰু সংস্কৃতিৰ কেন্দ্র আছিল।